مقالات

اتاق بازرگاني هشتم؛ يك سازمان ياد گيرنده

 

سيده فاطمه مقيمي عضو هيات رئيسه اتاق بازرگاني تهران

در علوم مديريت يكي از مسائلي كه بسيار مورد توجه است، بحث يادگيري و فرآيند يادگيري است و اين يادگيري فقط مختص افراد و گروه ها نبوده، بلكه آنچه اهميت دارد، مقوله «يادگيري سازماني» است. اينكه يك سازمان با كمك افراد خبره و بر اساس تجربه هاي گذشته خود به نحوي تغيير كند كه بتواند به سمت اهداف و چشم انداز سازمان حركت كند، بسيار اهميت دارد.  پيتر سنگه اولين كسي بود كه مباحث مربوط به سازمان هاي يادگيرنده را مطرح كرد و در كتاب هاي پنجمين فرمان ورقص تغيير خود به تشريح آن پرداخت و از نظر وي سازمان يادگيرنده(learning organization) سازماني است كه با استفاده از افراد، ارزش ها و ساير خرده سيستم ها، با تكيه بر درس ها و تجربه هايي كه به دست مي آورد، به طور پيوسته، عملكرد خود را تغيير مي دهد و آن را بهبود مي بخشد.  وي مي گويد سازمان يادگيرنده قابل حصول است، چرا كه سازمان از افراد و گروه ها تشكيل شده و افراد نيز ذاتا شيفته يادگيري هستند و در حقيقت مي توان گفت سازماني ياد گيرنده است كه براي رسيدن به فرداي بهتر از عملكرد امروز خود گذشته و با توجه به اينكه مي داند يادگيري زمان لازم دارد، در جهت اهداف و آرمان مشترك خود حركت مي كند. وي پنج اصل توانايي هاي فردي، چشم انداز و آرمان مشترك، مدلها و الگوهاي ذهني، يادگيري تيمي و تفكر سيستمي را اصول لازم براي يادگيري سازمانها دانسته و در اين خصوص داشتن آرمان مشترك را در سازمان هاي يادگيرنده بسيار با اهميت مي داند.  براي پاسخ به اين سوال كه «آيا اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي يك سازمان ياد گيرنده است؟» ابتدا بايد ديد كه عملكرد اتاق در چند سال گذشته چه بوده است؛ آيا اتاق توانسته به عنوان پارلمان بخش خصوصي باشد؟ آيا اتاق توانسته خواسته هاي ذينفعان خود را برآورده كند؟ در جلوگيري بحرانهاي اقتصادي سالهاي گذشته اتاق بازرگاني چه نقشي داشته است؟

اگر كمي به سالهاي گذشته بنگريم در مي يابيم كه اتاقهاي بازرگاني در دو دوره گذشته به نسبت سالهاي پيش از آن در فضاي اقتصادي ايران نقش پررنگ تري داشته و براي فعالان بخش خصوصي اتاق محلي براي ارائه نظرات بوده است؛ اما اگر به شاخصه هاي قانون و وظايف و اختيارات اتاق بنگريم، در مي يابيم كه اتاق عملكرد مناسبي به عنوان پارلمان بخش خصوصي نداشته و در مواقعي كه ميتوانسته از حقوق فعالان بخش خصوصي دفاع كند به دلايل سياسي و محافظه كاري وارد عمل نشده و بيشتر نظاره گر بوده است. بر اساس بند ب ماده 5 وظايف و اختيارات اتاق هاي بازرگاني، يكي از وظايف مهم اتاق ارائه نظر مشورتي در مورد مسائل اقتصادي كشور اعم از   ازرگاني، صنعتي و معدني و مانند آن به قواي سه گانه بوده است و بر اين اساس اتاق بايد در بسياري از مسائل مهم اقتصادي كشور پيش قراول باشد. همچنين براي اجراي درست بسياري از قوانين، جلوگيري از بخشنامه هاي متفاوت وزارتخانه ها، جلوگيري از فساد اقتصادي و تصميمات مخل اقتصادي كه به منافع ملي كشور لطمه مي زند، وارد عمل شده و به پشتوانه فعالان بخش اقتصادي و هيات نمايندگان به پيشبرد اقتصادي كمك كند. نه اينكه به جاي مشاوره دادن به قواي سه گانه، منتظر نشسته تا كار يا برنامه اي به آنها ارجاع داده تا شايد بتواند تاثيرگذار باشد. هر سازمان مانند اتاق چنانچه بخواهد متحول شده و يادگيرنده باشد، بايد از درون خود و با شايستگي هايي كه دارد تغييرات را ايجاد كند.

در بسياري از محافل مي شنويم كه اتاق بازرگاني، پارلمان بخش خصوصي است! آيا به واقع تصميمات و برنامه ريزي هاي اتاقهاي بازرگاني به صورت پارلماني است و تصميمات با توجه به خواسته و راي هيات نمايندگان صورت مي گيرد؟ اتاقهاي بازرگاني درخصوص اجراي درست اصل 44 كه مورد تاكيد مقام معظم رهبري بود، چقدر نقش داشتند و در جلوگيري از ايجاد شركت هاي خصولتي چه عملكردي داشته اند؟ در فضاي رقابتي امروز كه فعالان بخش خصوصي به واسطه تحريم هاي ظالمانه بسيار تحت فشار بودند، اين شركت هاي خصولتي بودند كه بازار را براي رقابت تنگ تر كردند. اتاق چه نقشي در جلوگيري از اين رقابت نابرابرداشت؟ بر اساس بند ج ماده 5 وظايف و اختيارات اتاق هاي بازرگاني، يكي از وظايف مهم اتاق بازرگاني، همكاري با دستگاه هاي اجرايي و ساير مراجع ذيربط به منظور اجراي قوانين و مقررات مربوط به اتاق است؛ اما ميبينيم كه اتاق براي اجرايي نشدن قانون بهبود مستمر كسب و كار، عمل خاصي انجام نداده و از اختيارات و وظايفي كه قانون به اتاق اجازه داده، نتوانسته به درستي بهره گيرد و حداقل انتظارات اتاق را برآورده كند! مواردي كه ذكر شده نمونه محدودي است كه اتاق در آنها ضعيف عمل كرده و نتوانسته به عنوان يك سازمان يادگيرنده عمل كند و نياز به بازنگري جدي در شيوه تفكر خود در تمام سطوح دارد تا بتواند يك سازمان ياد گيرنده باشد؛ در غير اين صورت در چرخ دوار روزمره گي گرفتار مي شود. موارد فوق الذكر تنها بخشي از خواسته فعالان بخش خصوصي و هيات نمايندگان اتاقهاي بازرگاني براي بهبود جايگاه اتاق به عنوان يك سازمان ياد گيرنده است.

در انتخابات سال گذشته شاهد رشد بالاي صددرصدي شركتكنندگان در انتخابات بوده و اين نشان از اهميت و نقش هيات نمايندگان در بهبود محيط كسب و كار دارد. اتاق بازرگاني هشتم چنانچه بخواهد به عنوان يك سازمان يادگيرنده عمل كند، علاوه بر اينكه بايد به وظايف و اختيارات خود به درستي عمل كند، بايد در جهت ايجاد يك آرمان مشترك كه خواسته فعالان بخش خصوصي است به جد كوشش كند.

اتاق بازرگاني هشتم مي تواند يك سازمان يادگيرنده باشد، به شرطي كه از منفعل بودن در قانون شكني دولت گذشته درس گرفته و در اين دوره بتواند براي اجراي قوانين و مقررات اقدام و براساس ماده 76 قانون برنامه براي حذف قوانين مخل اقتصادي بسيار فعالانه وارد عمل شده و موجبات بهبود رتبه ايران در رتبه بندي جهاني را فراهم كند. همچنانكه گفته شد براي داشتن اتاقي با عنوان يك سازمان يادگيرنده بايد بر اساس اصول پنجگانه توانايي هاي فردي، چشم انداز و آرمان مشترك، مدلها و الگوهاي ذهني، يادگيري تيمي و تفكر سيستمي اقدام كرد. در اين راستا ميتوان گفت اعضا و هيات نمايندگان اتاقها داراي توانمندي هاي بالقوه در اين مسير بوده و نياز به مشاركت بيشتر آنها در تصميم سازي ها است.

براي اين منظور اتاق بايد از موازي كاري ها در تمام اركان و كميسيون هاي خود جلوگيري كند و به دور از جناح بندي و مباحث محفلي بر اساس برنامه هاي مدون براي دستيابي به آرمان مشترك اقدام كند. در اين راستا اتاق بازرگاني بايد اتاقي چابك،خلاق و بر اساس توانمندي هاي فردي و هم افزايي كار گروهي باشد و اين با جذب افراد توانمند و با علاقه به اتاق و آموزش مستمر آنها براي ايجاد فهم مشترك از چشمانداز اتاق بازرگاني ميسر خواهد شد. اتاق هشتم براي اينكه بهعنوان يك سازمان ياد گيرنده عمل كند، بايد تفكر سيستمي را در تمام كميسيونهاي خود مدنظر قرار دهد و بهعنوان مشاور فعال براي قواي سه گانه عمل كند.

در بسياري از مواقع شاهديم كه مشكلي پيش مي آيد و اتاق ها ماه ها و بلكه سال ها وقت گذاشته تا آن مشكل را بر طرف كنند. در دنياي رقابت پذيري امروزي مگر ما چقدر وقت داريم كه فعالان بخش خصوصي منتظر بر طرف كردن اينگونه قوانين باشند؟ در دنياي صنعتي امروز، غفلت از زمان و درس نگرفتن از گذشته يكي از آفات اتاق ها است و براي اينكه اتاق هشتم يك سازمان يادگيرنده باشد، بايد به مقوله زمان و اهميت آن توجه ويژهاي كرده و اين موضوع را در تمامي اركان تصميم گيري خود نهادينه كند. اتاق بازرگاني هشتم ميتواند سازماني يادگيرنده باشد به شرطي كه براي خلاص شدن از چنبره روزمرگي، نوآفريني و خلاقيت را در خود تقويت كند و از بيان نظرات خود براي بهبود محيط كسب و كار نهراسد و منافع شخصي تعدادي قليل را بر منافع ملي ترجيح ندهد.

اتاق بازرگاني هشتم مي تواند اتاق يادگيرنده اي باشدكه اعتماد اعضاي خود را جلب كرده و مشاركت فعال آنها را كه ضامن رشد پايدار است، خواستار باشد و اهداف و برنامه هاي روشني را براي رسيدن به چشمانداز تدوين كند.

 

منبع : دنیای اقتصاد